Ο υδροκέφαλος διακρίνεται σε δύο βασικές κατηγορίες. Έτσι, προκύπτει ο αποφρακτικός υδροκέφαλος και ο υδροκέφαλος φυσιολογικής πίεσης. Ο πρώτος σημαίνει πως υπάρχει απόφραξη του κοιλιακού συστήματος του εγκεφάλου και ο δεύτερος, ο οποίος είναι χρόνιος, συνδέεται με σταδιακά επιδεινούμενα νευρολογικά συμπτώματα.
Τι Είναι Ο Υδροκέφαλος (Υδροκεφαλία);
Ο υδροκέφαλος ή υδροκεφαλία αποτελεί μία διαταραχή κατά την οποία σημειώνεται συσσώρευση υπερβολικής ποσότητας εγκεφαλονωτιαίου υγρού (ΕΝΥ) στις κοιλότητες του εγκεφάλου, τις λεγόμενες κοιλίες. Λόγω της συσσώρευσης αυτής, αυξάνεται η πίεση στο εσωτερικό του κρανίου και υπάρχει κίνδυνος να επηρεαστεί η φυσιολογική λειτουργία του εγκεφάλου.
Σε Ποιες Ηλικίες Εμφανίζεται Υδροκέφαλος;
Ο υδροκέφαλος μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία, από το στάδιο μετά τη γέννηση μέχρι και σε ανθρώπους τρίτης ηλικίας. Ωστόσο, πιο συχνά διαγιγνώσκεται σε παιδιά και σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας, άνω των 60 ετών. Ανάλογα με την ηλικία εμφάνισης, μπορεί να υπάρχουν διαφορές τόσο ως προς τα αίτια που έχουν προκαλέσει την υδροκεφαλία όσο και όσον αφορά το είδος και την ένταση των συμπτωμάτων.
Υδροκέφαλος Σε Βρέφη
Ο υδροκέφαλος βρέφους (νεογνική υδροκεφαλία) παρουσιάζεται αμέσως μετά τη γέννηση και συνοδεύεται από συμπτώματα τα οποία είναι σημαντικό να αντιμετωπίζονται άμεσα ώστε να μην επηρεαστεί η ανάπτυξη.
Υδροκέφαλος Σε Παιδιά
Ο υδροκέφαλος σε παιδιά είναι πιο συχνός από ό,τι στα νεογνά και μπορεί να παρουσιάζει διαφορετική συμπτωματολογία από αυτή που παρατηρείται στα βρέφη.
Υδροκέφαλος Σε Μεγάλη Ηλικία
Η υδροκεφαλία σε μεγάλη ηλικία μπορεί να διακριθεί σε δύο υποκατηγορίες. Από τη μία έχουμε τον υδροκέφαλο σε ενήλικες μέχρι και τη δεκαετία των 50 και από την άλλη έχουμε την υδροκεφαλία που αφορά ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας, από 60 ετών και πάνω. Ο υδροκέφαλος τρίτης ηλικίας ονομάζεται και υδροκέφαλος φυσιολογικής πίεσης και συνοδεύεται συνήθως από διαταραχές στη βάδιση, διαταραχές μνήμης και ακράτεια ούρων.
Υδροκέφαλος – Υδροκεφαλία: Αίτια
Όσον αφορά τα αίτια της υδροκεφαλίας, δεν είναι πάντα ξεκάθαρος ο λόγος για τον οποίον έχει προκληθεί. Υπάρχουν διάφορες αιτίες οι οποίες μπορεί να οδηγήσουν σε υδροκέφαλο και σχετίζονται άμεσα με την ηλικία.
Στα νεογνά επικρατούν τα συγγενή αίτια κατά κύριο λόγος, όπως:
- Η στένωση του υδραγωγού
- Οι δυσπλασίες εγκεφάλου (οπίσθιου βόθρου)
- Οι λοιμώξεις
- Οι κύστεις
- Η ενδοκοιλιακή αιμορραγία
Στα παιδιά και τους εφήβους ενδέχεται να εμφανιστεί υδροκέφαλος:
- Εξαιτίας όγκου οπίσθιου βόθρου
- Μετά από μηνιγγίτιδα
- Μετά από κάποιον τραυματισμό
- Ο οποίος δεν διαγνώστηκε μετά τη γέννηση
Σε ενήλικες ασθενείς, η αιτιολογία της υδροκεφαλίας μπορεί να συνδέεται με:
- Κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις
- Εγκεφαλικές αιμορραγίες, κυρίως υπαραχνοειδείς
- Όγκους
- Μετεγχειρητικές ουλές
- Επιδείνωση παλιού συγγενούς υδροκεφάλου
Τα αίτια για την υδροκεφαλία σε ηλικιωμένους ανθρώπους μπορούν να συνοψιστούν ως εξής:
- Εκφυλιστικές αλλαγές στον εγκέφαλο
- Χρόνιες μικροαγγειακές βλάβες ή αιμορραγίες
- Κάποιος τραυματισμός
- Βλάβη στον μηχανισμό απορρόφησης του ΕΝΥ μετά από κάποια λοίμωξη ή επέμβαση
Υδροκέφαλος – Υδροκεφαλία: Συμπτώματα
Ο υδροκέφαλος προκαλεί συσσώρευση εγκεφαλονωτιαίου υγρού στον εγκέφαλο, με αποτέλεσμα να αυξάνεται η ενδοκράνια πίεση ή να διαταράσσεται η φυσιολογική λειτουργία των εγκεφαλικών κοιλιών. Τα συμπτώματα εξαρτώνται από την ηλικία και τη σοβαρότητα της πάθησης, αλλά σε όλες τις περιπτώσεις συνήθως περιλαμβάνουν νευρολογικές, κινητικές και γνωσιακές διαταραχές.
Στη συμπτωματολογία της διαταραχής της υδροκεφαλίας περιλαμβάνονται τα παρακάτω:
- Ταχεία αύξηση της περιμέτρου κεφαλής (κυρίως σε βρέφη)
- Κεφαλαλγία (ιδίως σε παιδιά και ενήλικες)
- Ναυτία και έμετοι
- Δυσκολία βάδισης ή αστάθεια
- Διαταραχές όρασης (διπλωπία, θόλωση)
- Προβλήματα συγκέντρωσης ή μαθησιακές δυσκολίες
- Αλλαγές στη συμπεριφορά ή ευερεθιστότητα
- Επιληπτικές κρίσεις σε ορισμένες περιπτώσεις
- Υπνηλία ή λήθαργος σε σοβαρές περιπτώσεις
Υδροκέφαλος – Υδροκεφαλία: Διάγνωση
Η έγκαιρη διάγνωση είναι κρίσιμη για την αποτελεσματική αντιμετώπιση και τη μείωση πιθανών νευρολογικών επιπλοκών. Η διάγνωση του υδροκεφάλου βασίζεται σε συνδυασμό κλινικής εκτίμησης και απεικονιστικών εξετάσεων. Στα βρέφη, η μέτρηση της περιμέτρου της κεφαλής αποτελεί βασικό διαγνωστικό εργαλείο, ενώ σε παιδιά και ενήλικες η εκτίμηση επικεντρώνεται σε νευρολογικά σημεία, κινητικές ή γνωσιακές διαταραχές και συμπτώματα αυξημένης ενδοκράνιας πίεσης.
Οι απεικονιστικές μέθοδοι περιλαμβάνουν την αξονική τομογραφία (CT) για γρήγορη αξιολόγηση των κοιλιών και την ανίχνευση όγκων ή αιμορραγίας, καθώς και τη μαγνητική τομογραφία (MRI), η οποία παρέχει λεπτομερή εικόνα της δομής του εγκεφάλου, των κοιλιών και της ροής του εγκεφαλονωτιαίου υγρού. Σε επιλεγμένες περιπτώσεις, μπορεί να χρησιμοποιηθούν και μετρήσεις ενδοκοιλιακής ή υπαραχνοειδούς πίεσης, ιδιαίτερα σε υποψία υδροκεφάλου φυσιολογικής πίεσης.
Υδροκέφαλος – Υδροκεφαλία: Θεραπεία
Η θεραπεία του υδροκεφάλου αποσκοπεί στη μείωση της συσσώρευσης εγκεφαλονωτιαίου υγρού και την αποκατάσταση της φυσιολογικής λειτουργίας του εγκεφάλου. Η επιλογή της μεθόδου εξαρτάται από το είδος της υδροκεφαλίας και την αιτία που την έχει προκαλέσει, την ηλικία του ασθενή και τη γενική κατάσταση της υγείας του καθώς και από τα συμπτώματα που παρουσιάζει.
Δεν υπάρχει φαρμακευτική αγωγή η οποία μπορεί να δώσει οριστική λύση. Αυτό που μπορεί να κάνει είναι να δώσει περισσότερο χρόνο μέχρι να είναι απολύτως απαραίτητο το χειρουργείο. Η χειρουργική λύση, συνεπώς, είναι και η μόνη οριστική που έχουμε στη διάθεσή μας. Οι επιλογές μας είναι οι εξής τρεις:
- Χειρουργική παροχέτευση (shunt): Τοποθέτηση βαλβίδας που απομακρύνει το υγρό από τις κοιλίες σε άλλη κοιλότητα του σώματος, συνήθως την κοιλιά.
- Ενδοσκοπική κοιλιοστομία (ETV): Δημιουργία μικρού ανοίγματος στην τρίτη κοιλία για να παρακάμπτει το εμπόδιο στη ροή του ΕΝΥ, χωρίς εμφυτεύματα.
- Αντιμετώπιση δευτερογενών αιτιών: Αφαίρεση όγκων, αποκατάσταση αιμορραγίας ή θεραπεία λοιμώξεων που προκαλούν τον υδροκέφαλο.
Ο Νευροχειρουργός Ευστάθιος Σαμαράς είναι Διευθυντής Νευροχειρουργός στην Κλινική Σπονδυλικής Στήλης και Μεγάλων Αρθρώσεων του Metropolitan General Αθηνών με χειρουργική παρουσία για περισσότερα από 15 έτη. Επικοινωνήστε μαζί του τηλεφωνικά ή συμπληρώνοντας τη φόρμα επικοινωνίας και κλείστε ραντεβού στο Metropolitan General στην Αθήνα (Χολαργό), στο ιδιωτικό του ιατρείο στη Χαλκίδα ή την Ιστιαία για την απαραίτητη διάγνωση και τον σχεδιασμό της κατάλληλης θεραπείας για εσάς!
Συχνές Ερωτήσεις Για Τον Υδροκέφαλο – Υδροκεφαλία
Πόσο είναι το προσδόκιμο ζωής σε ασθενείς με υδροκεφαλία;
Το προσδόκιμο ζωής σε ασθενείς με υδροκεφαλία αναμένεται να είναι το φυσιολογικό εφόσον αυτή διαγνωστεί και αντιμετωπιστεί έγκαιρα και αποτελεσματικά.
Ποιο είναι το ποσοστό αναπηρίας σε ασθενείς με υδροκέφαλο;
Το ποσοστό αναπηρίας σε ασθενείς με υδροκέφαλο δεν είναι υψηλό, όταν η διαταραχή δεν αφήνεται χωρίς θεραπεία. Είναι σημαντικό, λοιπόν, να αντιμετωπιστεί άμεσα αφού διαγνωστεί, ειδικά σε βρέφη και μικρά παιδιά όπου τίθεται σε σοβαρό κίνδυνο η ανάπτυξή τους.
Υδροκεφαλία βρέφους: Πόσο συχνή είναι;
Ο υδροκέφαλος βρέφους δεν είναι πολύ συχνός, όσο στα παιδιά, αλλά μπορεί να επηρεάσει σημαντικά το αναπτυξιακό στάδιο και τη φυσιολογική λειτουργία του εγκεφάλου, οπότε θα πρέπει να αντιμετωπιστεί το γρηγορότερο δυνατό.
Υδροκέφαλος τρίτης ηλικίας: Υπάρχει θεραπεία;
Υπάρχει θεραπεία για τον υδροκέφαλο τρίτης ηλικίας, είναι χειρουργική και μπορεί να είναι η τοποθέτηση ενός ειδικού συστήματος παροχέτευσης ή η ενδοσκοπική κοιλιοστομία τρίτης κοιλίας. Σε περιπτώσεις όγκων ή άλλων αιτιών που προκαλούν την υδροκεφαλία και εφόσον είναι εφικτό λόγω ηλικίας, στοχεύουμε στη θεραπεία του αιτίου.
Τι είναι η βαλβίδα υδροκεφάλου;
Η βαλβίδα υδροκεφάλου αποτελεί ένα χειρουργικό εμφύτευμα το οποίο χρησιμοποιούμε προκειμένου να παροχετεύσουμε το πλεονάζον ΕΝΥ σε άλλη κοιλότητα του σώματος(συνήθως στην περιτοναϊκή -κοιλιακή κοιλότητα), μειώνοντας την πίεση και τα συμπτώματα που τη συνοδεύουν.